Ēdo fshat dhe qytet kanė rregullat e tyre specifike tė jetesės. Pėrpiluam disa informata praktike dhe tė dobishme me tė cilat nuk do tė duhej tė ndjeheni si autsajder kur do tė pėrballeni me normat dhe sjelljet qė janė tė rėndėsishme dhe tė pėrgjithshme nė Stamboll dhe Turqi.

Mė tepėr se e sigurtė ėshtė se informatat nė lidhje me transportin, orėt e punės, pushimet, kursin e valutės, bankat, shopingun dhe sjelljet e pėrditshme tė lloj llojshme do tė jenė mjaft tė dobishme pėr ju ...

Procedurat sė doganės dhe tė vizės

• Turqia pėr shtetasit e disa vendeve nuk kėrkon viza. Mu pėr kėtė, para se tė niseni pėr nė Stamboll do tė ishte mirė tė kontrolloni nėse Turqia kėrkon vizė pėr shtetin tuaj.
• Ėshtė e lejuar 2 pako cigare dhe alkool deri 2,5 litėr gjatė kalimit nga dogana nė Stamboll.

• Mund tė shkoni nė Kėmbimoret e aeroportit pėt t'i kėmbyer paratė nė Lira turke tė reja (dhe) e cila ėshtė valutė zyrtare nė Turqi.
• Transakcioni mund tė kryhet gjithashtu nė banka.
• Mund tė kėmbeni valuta tė ndryshme nė Lira turke tė reja dhe Lirat turke tė reja nė valuta tjera nė kėmbimoret e shumta tė vendosura nė qendrėn e qytetit ose nė rrugėt frekuentuese tė qytetit.
• Mund tė merrni informata pėr kursin edhe nga gazetat ose nga tabelat elektrike dhe shenjat e bankave dhe kėmbimoreve.

• Valutė zyrtare e Turqisė ėshtė Lira e re turke (Yeni Turk Lirasi =YTL) duke llogaritur prej1-??nartė vitit 2005. 1 YTL ėshtė e barabartė me 100 Groshė tė reja (Yeni Kurus =Ykr). Ka bankėnota prej 1,5,10,20,50, 100 YTL para tė hekurit prej 1, 5, 10, 25, 50 Ykr dhe 1 Ytl
• LT (Lira turke) e cila ishte nė qarkullim para 1-Janar tė vitit 2005 shfrytėzohej deri me 1 janar tė vitit 2006. Nėse keni me vete  bankėnota LT patjetėr t'i kėmbeni nė YTL para 1-janar tė vitit 2006.
• Kur do tė shlyeni 6 zero nga LT ajo qė do tė metet ėshtė vlera e YTL. Nėse e ndani vlerėn e bankėnotave tuaja LT me 1.000.000 atėherė vlera e fituar ėshtė vlera nė YTL.
• Nėse e ndani vlerėn e bankėnotave tuaja LT me 10.000m atėherė vlera e fituar ėshtė vlera nė Ykr.

P.sh.
20.000.000 LT= 20 Ytl
500.000 LT= 50 Ykr

Tatimi i vlerės sė shtuar TVSH (TVSH=KDV) dhe shoping

• Tatimi i vlerės sė shtuar (TVSH) ėshtė tip i taksės sė shpenzimeve qė ai i paguan si kthim i tė mirave dhe shėrbimeve qė i blen dhe i gėzon. TVSH-ja rėndom ėshtė e kyēur nė ēmimin por nė rast se nuk ėshtė kyēur atėherė ai ėshtė i caktuar veēmas. TVSH-ja rėndom lėviz prej 8-10%
• Pėr lartėsinė e TVSH mund tė dish nga llogaria fiskale qė merret menjėherė pas shėrbimit.
• Nė Turqi Ligji pėt tė drejtat e konsumatorėve ėshtė nė fuqi. Me tė drejtė qė gėzoni tė drejtat me ligj dhe me qėllim qė tė mund tė ankoheni pėr prodhimet qė i bleni dhe shėrbimet qė i gėzoni, rekomandohet tė bleni prej shitoreve.
• Pėr turqit tė goditurit e ēmimit ėshtė traditė sa edhe tradita e blerjes. Prandaj goditeni me ēmimin pėrderisa bleni nė qendrat tregtare siē janė Kapaliēarshi, Misir Ēarshisi

• Orari i punės pėr institucionet zyrtare/agjensive, bankave dhe organizatave private nė Turqi rėndom ėshtė prej orės 08.30 nė mėngjes deri ora 18.00 (06.00 nė mbrėmje). Pushimi pėr drekė ėshtė prej orės 12.00 deri ora 13.30
• Orari i punės pėr shitoret, restoranet dhe marketingjet janė tė ndryshme. Shitoret pėr shoping janė tė hapura prej orės 21.00 deri 22.00 varėsisht nga stina. Ka kuzhina popullore, klube tė natės dhe restorane qė janė tė hapura 24 orė nė Stamboll kurse veēanėrisht nė Bejigllu dhe nė afėrsinė e tij.

• Muzetė rėndom janė tė hapura 6 ditė nė javė (tė mbyllura tė hėnėn) prej 09.30 nė mėngjes deri 5.00 nė mbrėmje. Mund tė merrni informata tė detajuara nga qendrat e muzeve nėse ka ndėrrimet eventuale.
• Nėpėr muzetė dhe vendet historike ka bileta hyrėse. Shuma e biletave hyrėse ndėrron pėr qytetarėt e Turqisė dhe vizitorėt e huaj. Mund tė konsultoheni me zyrtarėt e muzeve dhe vendeve turistike se a mund tė fotografohet ose tė inēizohet me kamerė ose duhet tė paguhet pėr fotografimin dhe inēizimin e vendete pėr vizitė.

• Pjesa mė e madhe e popullsisė nė Stamboll janė Muslimanė. Stambolli gjithashtu ėshtė qendėr e Krishterizmit Ortodoks pėrveē saj ka dhe Katolikė dhe Izraelitė. Sipas saj, nė Stamboll, ku bashkėekzistojnė religjione tė ndryshme, mund tė takoni kisha dhe sinagogė dhe t'i kryeni lirshėm ceremonitė e juaja fetare.
• Nė Ramazan (muaji i agjėrimit) pjesa mė e madhe e muslimanėve agjėrojnė, por edhe pėrveē saj, nė shitoret e hapura, kafetė dhe restoranet mund t'i gjeni tė gjitha llojet e ushqimeve dhe pijeve
• Ka disa rregulla qė duhet t'i respektoni pėrderisa i vizitoni xhamitė, ata janė :
• Hiqni kėpucėt para se ė hyni nė xhami
• Gratė patjetėr tė mbajnė shami, prandaj ose merreni vetė ose do t'ua ofrojė njė nga zyrtarėt e xhamisė
• Nuk mund tė shėtisni nėpėr xhami gjatė namazit (ritual i ceremonisė) prandaj, do tė ishte mirė atė ta kryeni jashtė kohės sė namazit

Nė Turqi nuk punohet gjatė festave fetare dhe gjatė festave kombėtare. Ata janė :

• Viti i Ri, 1-?anar
• Festa e Ramazanit, (2006), 2-5 Nėntor  (3.5 ditė)
• Kurban Bajrami, (2006), prej 9-13 ?anar (4.5 ditė)
• Dita e suverenitetit dhe fėmijėve, 23-Prill
• Pėrkujtimi i Ataturkut dhe dita e Rinisė dhe sporteve, 19-???
• Dita e fitores, 30-Gusht
• Dita e Republikės, 29-Tetori
  

• Nė Stambooll Interneti ėshtė pjesė e pėrditshme dhe mund tė kyēeni pėr biletė hyrėse nė kafe internete qė mund t'i gjeni nė mė shumė vendbanime nė Stamboll. Ata vende janė tė hapura deri nė orėt e vona tė natės kurse gjithashtu shėrbejnė dhe si kafeteri tė rėndomta.
• Nė kohėn e sotme pėrsėri, shumė hotele kanė dhoma tė veēanta interneti me mundėsinė pėr komunikim pa tela (vajerles).
• Gjithashtu, shėrbime tė komunikacionit vajerles ka dhe nė rrugėt kryesore siē janė Rruga Istikllall dhe qendrat e mėdha tregtare.
• Pėrveē saj, dhe hotelet me nga 4 ose 5 yje ofrojnė shėrbime tė komukimit vajerles.
• Mund tė merrni informata nė lidhje me internet konjekcionin nga tur operatori i juaj ose nga tė punėsuarit nė hotelet e juaja ose vendosjet private.

• Mund t'i shfrytėzoni shėrbimet postare pėr dėrgesat e juaja, kargot ose dhe pėr tė gjitha punėt pėr dėrgim, pėr thirrje ndėrkombėtare, lokale dhe thirrje nė vende tė largėta. Nė Turqi zyrat postare janė me ngjyrė tė verdhė ku ėshtė e shkruara PTT (posta, telegram, telefon). Mund tė gjeni shėrbime postare thuaj se nė ēdo hap. Ata janė tė hapura rėndom 5 ditė tė dielėn edhe atė prej orės 8.00 tė mėngjesit deri 5.00 tė mbrėmjes.
• Zyrat postare nė qendrat e mėdha dhe pjesėt turistike janė tė hapura 7 ditė tė dielėn nga ora 8.00 e mėngjesit deri ora 9.00 e mbrėmjes.  

• Numri pėr thirrjet ndėrkombėtare pėr Turqinė ėshtė 90. Pėr thirrjet ndėrkombėtare, pasi tė rrotulloni 00 (zero tė dyfihstė) do ta rrotulloni numrin pėr thirrje regjionale dhe numrin pėr thirrje tė qytetit mė pastaj numrin qė e kėrkoni.
• Nė thirrjet me largėsi tė mėdha, e shfrytėzoni numrin pėr thirrje tė qytetit qė pėrmban tri ngjyra. Pasi qė tė rrotulloni 0, rrotulloni numrin e qytetit, mė pastaj numrin qė e kėrkoni.
• Numri rrotullues nė pjesėn Evropiane nga Stambolli ėshtė 212, kurse numri pėr thirrje i pjesės sė Anadolisė nga Stambolli ėshtė 216. Ėshtė e domosdoshme qė tė rrotullohen kėta numra gjatė thirrjeve telefonike nga njėra pjesė e qytetit deri te pjesa tjetėr e qytetit.
  0   xxx                          xxx xx xx
  Numri hyrės pėr qytetin    Numri qė e kėrkoni
  
• Nė rast se paraqiteni nga telefoni celular, atėherė dhe pėr thirrje lokale patjetėr tė rrotulloni numrin hyrės pėr qytetin.
• Pėr thirrjet e juaja telefonike mund t'i shfrytėzoni edhe telefonat publik pėr shėrbimet postare. Pėr t'i shfrytėzuar kėta telefona, patjetėr tė bleni kartela telefonike. Pėr kėtė lloj telefoni nuk mund tė shfrytėzoni para.
• Mund t'i shfrytėzoni "qendrat pėr thirrje telefonike", "shitore pėr thirrje telefonike" nė mė shumė qendra pėr tė cilat, nėnkuptohet se paguhen.
• Telefonat celularė janė mjaft tė pėrhapur nė Turqi. Ekzistojnė tri operatotė tė mėdhenj GSM qė mundėsojnė shėrbime dhe mund tė kryhen thirrje nė tė gjitha pjesėt e Turqisė. Prandaj, mos harroni t'i rregulloni telefonat e juaj pėr thirrje ndėrkombėtare. Pėrderisa telefoni juaj nuk ėshtė nė gjendje qė tė pranojė dhe kryej thirrje ndėrkombėtare, atėherė duhet qė ta lutni operatorin tuaj GSM dhe thirrjet mund t'i kryeni pėrmes sistemit me tė cilin ka lidhur kontratė ai operator.

• Tė gjithė taksi automjetet janė me ngjyrė tė verdhė dhe nė targat e tyre ėshtė e shkruar taksi. Shuma e taksive llogarite me taksimetėr. Taksimetri fillon me 1.30 YTL dhe pėr ēdo kilometėr tė kaluar rritet pėr 0.90 YTL. Shuma e pritjes ėshtė 17Ykr. Me rėndėsi ėshtė tė keni para tė vogla me veti kur tė ngjiteni nė taksi. Pas gjysmės sė natės 00.00 ka shumė plotėsuese prej 50% pėr tarifėn e natės.
• Me siguri ėshtė qė tė merret taksi nė vendqėndrim, pasi qė pėrderisa merret taksi nga vendqėndrimi pėr taksi dhe nė rast se harroni diēka nė taksi mė lehtė do tė mund tė vini kontakt me taksinė.
• Mund tė merrni taski qė kalojnė rrugėve. Nė taksinė shkruan se cilės pjesė i takon dhe cili ėshtė numri i shkruar i targės sė tij. Pėrderisa mundet, Ju lutemi ta shėnoni kėtė informatė. Ju lutemi me kujdes lexoni pjesėn e udhėzimeve pėr bartje/transport qė mė lehtė tė udhėtoni nga njė pjesė nė njė pjesė tjetėr tė Stambollit, qė ėshtė njė nga metropolet mė tė mėdha nė botė.

• Edhe pse ėshtė traditė qė tė jepet dhuratė nėpėr restorane, hotele dhe kafeteri nė Stamboll, por ajo ėshtė me dėshirė. Prandaj mu pėr atė nuk do tė luteni qė tė nga ana e personelit tė jepni dhuratė.
• 10 % nga shuma e prodhimeve ose shėrbimeve ėshtė idelae pėr dhuratė.

• Bankat hapen nė ora 08.30 ose 09.00 gjatė ditėve tė punės, kurse mbyllen nė ora 17.00 ose 17.30. Shumica e bankave kanė pushim pėr drekė prej orės 12.00 deri 13.30. Rekomandohet qė ta thėrritni bankėn ku dėshironi tė shkoni, pėr tė marrė informatė precize nė lidhje me orarin e punės.
• Kartelat e bankės tė organizatave ndėrkombėtare (Visa, Mastercard) vlejnė pėr tė gjitha llojet e restoraneve, marketeve, agjencive turistike dhe hoteleve.
• Mund tė merrni para tė gatshme nga bankomat-et. Mund t'i shfrytėzoni shėrbimet bankare gjatė orarait tė punės kurse bankoma-et nė ēdo kohė pėr trasaksionet e juaja bankare.

• Nė shumė shtėpi nė Turqi, njerėzit i zbathin kėpucėt dhe i veshin pandoflat kur janė nė shtėpi. Prandaj, kur tė shkoni mysafir tek dikushi, hiqni kėpucėt para se tė hyni.
• Populli turk njihet me mikpritjen e tij. Tradita e tyre ėshtė qė t'i gostisin miqtė sa mė mirė, t'ju shėrbejnė sa ėshtė e mundur dhe tė bėjnė tė ndjehen sa mė rehat. Ndjeshmėria dhe kujdesi janė mė tė mėdha nėse mysafiri ėshtė i huaj. Prandaj, pėrderisa jeni mysafir diku, mund t'ju pėrkushtojnė kujdes tė veēantė pėr rehatinė tuaj. I zoti i shtėpisė do tė jetė kėmbėngulės veēanėrisht gjatė ngrėnies. Ajo ėshtė traditė e vjetėr. Tė liruarit e vendit nė mjetet pėr bartje/transport. Tė liruarit e vendit nė bartjen publike pėr gratė, veēanėrisht gratė shtatzėnė dhe tė atyre me fėmijė. Mu pėr kėtė, tė rinjtė dhe fėmijėt ua lirojnė vendin njerėzve mė tė moshuar.

• Tė mos ju habisė nėse ndonjė udhėtar ua jep paratė nė dorė pėrderisa udhėtoni me minibus ose dolmush. Ai udhėtar orvatet qė t'ia jap shumėn e tij vozitėsit. Ai/ajo pėrveē saj do t'ju tregojė se pėr ku udhėton dhe pėr sa persona paguan. Nėse jeni menjėherė pranė vozitėsit, patjetėr t'ia dorėzoni paratė vozitėsit. Nėse nuk jeni pas vozitėsit, atėherė paratė do t'ju jepen, tė njėjtat do t'ia dorėzoni udhėtarit para jush dhe do t'i pėrsėsrisni fjalėt e njėjta qė ua ka thėnė udhėtari pas jush dhe pronari i asaj shume parash.
• Edhe ju mund tė orvateni ta bėni atė. Pėrderisa jeni tė ulur nė ulėset e fundit, jepni paratė e juaja udhėtarit qė ėshtė ulur para jush, tregoni ku udhėtoni dhe pėr sa persona janė paratė. Ai tė njėjtat fjalė do t'ia pėrsėrisė dhe do t'ia jap vozitėsit.